Deliberate practice στην ψυχοθεραπεία: από την επανάληψη στη βελτίωση

Δύο εκπαιδευόμενοι μπορεί να κάνουν τον ίδιο αριθμό role-plays και να αποκομίσουν διαφορετικό όφελος. Ο ένας απλώς ολοκληρώνει τη συζήτηση. Ο άλλος σταματά, εντοπίζει μια δύσκολη στιγμή, δοκιμάζει εναλλακτική απάντηση και ζητά συγκεκριμένη ανατροφοδότηση. Η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στην ποσότητα της εξάσκησης, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται.

Εδώ συναντάμε την έννοια deliberate practice, που συχνά αποδίδεται ως «σκόπιμη» ή «στοχευμένη» εξάσκηση.

Τι είναι η deliberate practice;

Στον χώρο της ανάπτυξης ειδίκευσης, ο όρος συνδέεται με την προσεκτικά σχεδιασμένη εξάσκηση επιμέρους δεξιοτήτων, την κατάλληλη πρόκληση και την ανατροφοδότηση. Στην ψυχοθεραπεία, ο τρόπος με τον οποίο ορίζεται και εφαρμόζεται παραμένει αντικείμενο έρευνας.

Για έναν εκπαιδευόμενο, μια πρακτική εφαρμογή μπορεί να είναι: να επιλέξει συγκεκριμένη δεξιότητα, να δουλέψει πάνω σε ένα κατάλληλο περιστατικό, να πάρει feedback και να επαναλάβει μια διαφορετική ανταπόκριση.

Η παγίδα της απλής επανάληψης

Φαντάσου ότι σε δέκα ασκήσεις απαντάς πάντα σε μια έκφραση θλίψης με «Πώς σε έκανε να νιώσεις αυτό;». Η φράση δεν είναι αναγκαστικά λανθασμένη, αλλά ίσως έχει γίνει αυτοματισμός. Εάν δεν εξετάζεις τι προσπαθείς να πετύχεις και πώς αντιδρά ο συνομιλητής, η επανάληψη μπορεί να ενισχύει την ίδια συνήθεια αντί να αναπτύσσει ευελιξία.

Η στοχευμένη εξάσκηση ζητά κάτι πιο συγκεκριμένο: «Μπορώ να αναγνωρίσω το συναίσθημα πριν ρωτήσω; Μπορώ να επιλέξω διαφορετική απάντηση όταν το πλαίσιο αλλάζει;»

Ένας κύκλος τεσσάρων βημάτων

1. Διάλεξε στόχο. Για παράδειγμα: «Θα μειώσω τις ερωτήσεις που υποθέτουν ήδη μια απάντηση».

2. Κάνε σύντομη άσκηση. Χρησιμοποίησε φανταστικό εκπαιδευτικό περιστατικό, πραγματικό role-play μεταξύ συμφοιτητών ή άλλη κατάλληλη πρακτική.

3. Εξέτασε συγκεκριμένο δείγμα. Επίλεξε μία φράση, όχι μια γενική εντύπωση. Τι είπες; Τι θα μπορούσες να δοκιμάσεις διαφορετικά; Ποια είναι τα δεδομένα που στηρίζουν την επιλογή σου;

4. Επανάλαβε με μικρή μεταβολή. Δοκίμασε μια δεύτερη διατύπωση και σύγκρινέ την με την πρώτη. Ο στόχος δεν είναι «τέλειος διάλογος», αλλά μεγαλύτερη συνειδητότητα και ευελιξία.

Τι δείχνει η έρευνα;

Η συστηματική ανασκόπηση των Diamond και συνεργατών (2025) σημειώνει ότι υπάρχει ενδιαφέρον για την deliberate practice στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση, αλλά και ασυνέπεια στους ορισμούς και στον τρόπο μέτρησης της αποτελεσματικότητάς της. Συνεπώς, χρειάζεται προσοχή σε υποσχέσεις τύπου «η μέθοδος εγγυάται καλύτερους θεραπευτές».

Ο λόγος που η προσέγγιση αξίζει να εξεταστεί δεν είναι μια απλοϊκή εγγύηση αποτελέσματος. Είναι η παιδαγωγική της λογική: σαφήνεια στόχου, συγκεκριμένα παραδείγματα και επανεξέταση.

Πού ταιριάζει η προσομοίωση;

Μια προσομοιωμένη συνεδρία μπορεί να προσφέρει επαναλήψιμες ευκαιρίες εφαρμογής, ιδιαίτερα για επιμέρους δεξιότητες όπως η αντανάκλαση συναισθήματος ή ο θεραπευτικός ρυθμός. Το AI feedback μπορεί να αποτελέσει μία πρόσθετη οπτική, αλλά παραμένει σφάλσιμο και δεν αντικαθιστά την ανθρώπινη εποπτεία.

Στο TheraMentor μπορείς να δοκιμάζεις έναν συγκεκριμένο στόχο, να αναστοχάζεσαι και να επανέρχεσαι στην ίδια δεξιότητα. Το σημαντικότερο είναι να γνωρίζεις τι εξασκείς και γιατί.