Ανοιχτές ερωτήσεις στην ψυχοθεραπεία: 7 παραδείγματα και συχνά λάθη

Σκέψου ότι βρίσκεσαι σε μια θεραπευτική συνεδρία.

Ο θεραπευόμενος σου λέει:

«Τον τελευταίο καιρό νιώθω ότι όλα με πιέζουν. Δεν ξέρω από πού να αρχίσω».

Πώς απαντάς;

Θα μπορούσες να ρωτήσεις: «Έχεις πολύ άγχος στη δουλειά;»

Ή θα μπορούσες να πεις: «Τι είναι αυτό που σε πιέζει περισσότερο αυτή την περίοδο;»

Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή. Ωστόσο, η δεύτερη ερώτηση αφήνει περισσότερο χώρο στον θεραπευόμενο να περιγράψει την εμπειρία του με τους δικούς του όρους.

Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες λειτουργίες των ανοιχτών ερωτήσεων.

Τι είναι οι ανοιχτές ερωτήσεις;

Οι ανοιχτές ερωτήσεις είναι ερωτήσεις που προσκαλούν τον συνομιλητή να αναπτύξει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις εμπειρίες του, αντί να απαντήσει απλώς με ένα «ναι» ή «όχι».

Αποτελούν βασικό εργαλείο σε διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις και χρησιμοποιούνται συστηματικά και στην Κινητοποιητική Συνέντευξη (Motivational Interviewing).

Στόχος τους δεν είναι μόνο η συλλογή πληροφοριών. Είναι επίσης η δημιουργία χώρου για διερεύνηση, αναστοχασμό και βαθύτερη κατανόηση.

7 παραδείγματα ανοιχτών ερωτήσεων

1. Διερεύνηση του αιτήματος

«Τι σε έκανε να αποφασίσεις να ζητήσεις βοήθεια αυτή την περίοδο;»

Επιτρέπει στον θεραπευόμενο να παρουσιάσει το αίτημά του χωρίς να περιορίζεται σε προκαθορισμένες απαντήσεις.

2. Διερεύνηση συναισθήματος

«Πώς ένιωσες εκείνη τη στιγμή;»

Βοηθά τη συζήτηση να μετακινηθεί από την απλή περιγραφή γεγονότων προς τη συναισθηματική εμπειρία.

3. Κατανόηση προσωπικού νοήματος

«Τι σημαίνει για εσένα αυτό που συνέβη;»

Δίνει χώρο στον θεραπευόμενο να συνδέσει ένα γεγονός με τις προσωπικές του ερμηνείες.

4. Διερεύνηση προηγούμενων προσπαθειών

«Τι έχεις δοκιμάσει μέχρι σήμερα για να αντιμετωπίσεις αυτή τη δυσκολία;»

Μπορεί να αναδείξει στρατηγικές αντιμετώπισης, διαθέσιμους πόρους και προσπάθειες που δεν είχαν αναγνωριστεί.

5. Αναγνώριση αναγκών

«Τι θα χρειαζόσουν περισσότερο αυτή τη στιγμή;»

Ενθαρρύνει τη διερεύνηση αναγκών χωρίς ο θεραπευτής να προτείνει πρόωρα λύσεις.

6. Διερεύνηση επιθυμητής αλλαγής

«Τι θα ήθελες να είναι διαφορετικό στη ζωή σου;»

Μπορεί να ανοίξει τη συζήτηση γύρω από θεραπευτικούς στόχους.

7. Ενίσχυση αναστοχασμού

«Τι παρατηρείς στον εαυτό σου όταν συμβαίνει αυτό;»

Προσκαλεί τον θεραπευόμενο να εξετάσει τις δικές του αντιδράσεις και εμπειρίες.

Τρία συχνά λάθη

1. Πολλές ερωτήσεις στη σειρά

Ακόμη και οι κατάλληλες ανοιχτές ερωτήσεις μπορεί να δημιουργήσουν την αίσθηση ανάκρισης όταν διατυπώνονται διαδοχικά. Ο θεραπευτικός διάλογος χρειάζεται επίσης σιωπή, αναδιατύπωση και αντανάκλαση συναισθήματος.

2. Ερωτήσεις που κρύβουν μια υπόθεση

Για παράδειγμα: «Πώς σε επηρέασε αρνητικά η σχέση με τη μητέρα σου;»

Η ερώτηση προϋποθέτει ήδη ότι η επίδραση ήταν αρνητική. Μια πιο ουδέτερη διατύπωση θα ήταν: «Πώς θα περιέγραφες τη σχέση σου με τη μητέρα σου;»

3. Πρόωρη εμβάθυνση

Δεν είναι απαραίτητο κάθε ερώτηση να οδηγεί σε βαθύτερη συναισθηματική διερεύνηση. Ο ρυθμός, η ετοιμότητα και οι ανάγκες του θεραπευόμενου έχουν σημασία.

Είναι πάντα καλύτερες οι ανοιχτές ερωτήσεις;

Όχι. Οι κλειστές ερωτήσεις είναι χρήσιμες όταν χρειάζεται να διευκρινιστούν συγκεκριμένες πληροφορίες, όπως η χρονική διάρκεια ενός συμπτώματος ή ζητήματα ασφάλειας.

Η αποτελεσματική θεραπευτική επικοινωνία δεν εξαρτάται από την αποκλειστική χρήση ενός τύπου ερώτησης. Εξαρτάται από την ικανότητα του θεραπευτή να αναγνωρίζει πότε, γιατί και με ποιον τρόπο χρειάζεται να ρωτήσει.

Πώς μπορείς να εξασκηθείς;

Δοκίμασε μια απλή άσκηση. Φαντάσου ότι ένας θεραπευόμενος λέει: «Κανείς δεν με καταλαβαίνει».

Σκέψου τρεις διαφορετικές απαντήσεις:

• Μία ανοιχτή ερώτηση.
• Μία αντανάκλαση συναισθήματος.
• Μία απάντηση που συνδυάζει ενσυναίσθηση και διερεύνηση.

Στη συνέχεια, αναρωτήσου: Ποια απάντηση αφήνει περισσότερο χώρο στον θεραπευόμενο; Ποια θα μπορούσε να είναι πρόωρη; Ποια ταιριάζει περισσότερο στη συγκεκριμένη στιγμή;

Η ουσιαστική εξάσκηση δεν αφορά την απομνημόνευση σωστών φράσεων. Αφορά την ανάπτυξη της ικανότητας να επιλέγεις μια κατάλληλη θεραπευτική ανταπόκριση.

Από τη θεωρία στην πράξη

Η γνώση των θεραπευτικών τεχνικών είναι σημαντική. Η εφαρμογή τους μέσα σε έναν πραγματικό διάλογο είναι μια διαφορετική δεξιότητα.

Στο TheraMentor μπορείς να εξασκηθείς μέσα από προσομοιωμένες θεραπευτικές συνεδρίες, να δοκιμάσεις διαφορετικούς τρόπους ανταπόκρισης και να αναστοχαστείς πάνω στις επιλογές σου.

Εξασκήσου στις θεραπευτικές σου δεξιότητες με το TheraMentor.